Γράφει ο Γιώργος Φάκος

Η φωτογραφία που δεν μας άφησε να κοιτάξουμε αλλού...  Σήμερα θα ήταν 14 ετών!!! 

Υπάρχουν εικόνες που δεν ξεθωριάζουν ποτέ. Εικόνες που αρνούνται να παραδοθούν στη λήθη, που επιστρέφουν ξανά και ξανά στη μνήμη και στοιχειώνουν τη συνείδησή μας. Εικόνες που δεν είναι απλώς φωτογραφίες, αλλά σιωπηλές μαρτυρίες μιας εποχής και ενός συλλογικού τραύματος.

Μία από αυτές είναι η φωτογραφία του μικρού Αϊλάν Κουρντί. Του τρίχρονου προσφυγόπουλου από τη Συρία που δεν πρόλαβε να γνωρίσει τη ζωή που ονειρεύονταν οι γονείς του. Του παιδιού που ξεβράστηκε νεκρό στις ακτές, ύστερα από το ναυάγιο που έμελλε να συγκλονίσει τον κόσμο και να γίνει το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της προσφυγικής τραγωδίας.

Η εικόνα του μικρού σώματος, ξαπλωμένου μπρούμυτα στην άμμο, δεν άφησε κανέναν ασυγκίνητο. Για λίγες στιγμές, η ανθρωπότητα αναγκάστηκε να κοιτάξει κατάματα μια αλήθεια που συχνά προτιμά να αγνοεί: ότι πίσω από τους αριθμούς, τις στατιστικές και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις υπάρχουν άνθρωποι. Υπάρχουν πρόσωπα. Υπάρχουν οικογένειες. Υπάρχουν παιδιά.

Κι όμως, τα χρόνια πέρασαν και το μίσος εξακολουθεί να βρίσκει χώρο να αναπνέει. Εξακολουθούν να υπάρχουν φωνές που αντιμετωπίζουν τους πρόσφυγες ως απειλή, ως βάρος ή ως αριθμούς σε έναν πίνακα. Φωνές που ξεχνούν πως κανείς δεν εγκαταλείπει το σπίτι του, την πατρίδα του, τις αναμνήσεις του και όσα αγαπά επειδή το επιθυμεί. Το κάνει επειδή αναγκάζεται. Επειδή ο πόλεμος, η βία, η πείνα ή η απόγνωση δεν του αφήνουν άλλη επιλογή.

Είναι εύκολο να κρίνεις όταν μιλάς από την ασφάλεια του σπιτιού σου. Είναι εύκολο να υψώνεις τείχη όταν δεν χρειάστηκε ποτέ να πάρεις το παιδί σου στην αγκαλιά και να διασχίσεις θάλασσες αναζητώντας μια ελπίδα επιβίωσης. Είναι εύκολο να απαιτείς σκληρότητα όταν η ζωή δεν σε έφερε ποτέ αντιμέτωπο με το δίλημμα ανάμεσα στον θάνατο και στην επικίνδυνη φυγή.

Ο Αϊλάν δεν ήταν αριθμός. Δεν ήταν πολιτικό επιχείρημα. Δεν ήταν τίτλος ειδήσεων. Ήταν ένα παιδί. Ένα παιδί που δεν πρόλαβε να μεγαλώσει, να παίξει, να ονειρευτεί, να ζήσει. Ένα παιδί που έγινε, χωρίς να το επιλέξει, το πρόσωπο μιας παγκόσμιας ανθρωπιστικής κρίσης.
Η φωτογραφία του απέκτησε μια δύναμη που λίγες εικόνες στην ιστορία κατάφεραν να αποκτήσουν. Έδωσε όνομα και πρόσωπο σε χιλιάδες ανώνυμους ανθρώπους που χάθηκαν στη θάλασσα αναζητώντας ασφάλεια. Έσπασε, έστω και προσωρινά, την αδιαφορία. Υπενθύμισε ότι η προσφυγιά δεν είναι ιδεολογία ούτε θεωρία. Είναι ανθρώπινες ζωές που δοκιμάζονται στα όρια της αντοχής τους.

Σήμερα, 11 χρόνια μετά, η εικόνα του εξακολουθεί να μας κοιτάζει σιωπηλά. Όχι για να προκαλέσει ενοχές, αλλά για να μας θυμίσει κάτι απλό και θεμελιώδες: ότι η ανθρωπιά δεν μπορεί να έχει σύνορα, φυλή, θρησκεία ή εθνικότητα. Κάθε παιδί που χάνεται στη θάλασσα είναι μια ήττα της ανθρωπότητας. Και κάθε φορά που ξεχνάμε το όνομά του, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε και ένα κομμάτι από τη δική μας ανθρώπινη υπόσταση.
Το όνομά του ήταν Αϊλάν. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται, η ιστορία του θα παραμένει μια υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε προσφυγική διαδρομή υπάρχει ένας άνθρωπος που ζητά όχι προνόμια, αλλά το αυτονόητο δικαίωμα να ζήσει.

ΥΓ: Ίσως σήμερα ο Αϊλάν να πήγαινε γυμνάσιο, να έπαιζε ποδόσφαιρο με φίλους, να έκανε όνειρα για το μέλλον, να γκρίνιαζε στους γονείς του, να ανακάλυπτε τον κόσμο όπως κάθε παιδί της ηλικίας του.