Γράφει ο Γιώργος Φάκος
Σε μια περίοδο που η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα δοκιμάζεται καθημερινά, η είδηση ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ερευνά υπόθεση που φέρεται να αγγίζει έντεκα βουλευτές της Νέα Δημοκρατία προκαλεί εύλογη ανησυχία και βαριά σκιά στο δημόσιο βίο.
Δεν είναι απλώς μια ακόμα υπόθεση. Είναι ένα καμπανάκι για το πώς αντιλαμβανόμαστε τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ευθύνη εκείνων που κρατούν στα χέρια τους την πολιτική εξουσία.
Όταν ευρωπαϊκοί θεσμοί αναλαμβάνουν να διερευνήσουν ζητήματα που αφορούν εθνικούς εκπροσώπους, το ζήτημα παύει να είναι εσωτερικό· γίνεται ευρωπαϊκό, θεσμικό, βαθιά πολιτικό.
Τα ερωτήματα είναι αμείλικτα: Ποια είναι τα πραγματικά δεδομένα της υπόθεσης; Υπάρχει πολιτική ευθύνη, ανεξαρτήτως ποινικής κατάληξης; Και κυρίως, ποια στάση θα κρατήσει η κυβέρνηση απέναντι σε μια υπόθεση που αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας της;
Η σιωπή, οι υπεκφυγές ή οι επικοινωνιακοί ελιγμοί δεν αρκούν. Οι πολίτες απαιτούν καθαρές απαντήσεις. Γιατί η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται μόνο στις κάλπες, αλλά καθημερινά — στη διαφάνεια, στη δικαιοσύνη και στην αίσθηση ότι κανείς δεν βρίσκεται υπεράνω ελέγχου. Το ζητούμενο δεν είναι η καταδίκη πριν την κρίση της Δικαιοσύνης. Το ζητούμενο είναι η πολιτική εντιμότητα πριν και πάνω απ’ όλα. Και αυτή είναι μια δοκιμασία που δεν αφορά μόνο πρόσωπα, αλλά ολόκληρο το σύστημα εξουσίας.
Η Νέα Δημοκρατία διανύει μια μακρά περίοδο διακυβέρνησης που συνοδεύεται από αλλεπάλληλες υποθέσεις οι οποίες έχουν προκαλέσει έντονο δημόσιο διάλογο και πολιτική φθορά. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά για μια συσσώρευση γεγονότων — από τον ΟΠΕΚΕΠΕ μέχρι το σκάνδαλο των υποκλοπών — που δημιουργούν ένα βαρύ κλίμα αμφισβήτησης.
Μέσα σε χρόνια εξουσίας, η εικόνα που διαμορφώνεται δεν αφορά μόνο τις ίδιες τις υποθέσεις, αλλά και τον τρόπο διαχείρισής τους. Καθυστερημένες απαντήσεις, αμυντικές τοποθετήσεις και μια διαρκής προσπάθεια υποβάθμισης της σημασίας των γεγονότων έχουν ενισχύσει την αίσθηση ότι η πολιτική ευθύνη δεν αποδίδεται στον βαθμό που απαιτεί η κοινωνία.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό — είναι βαθιά πολιτικό και θεσμικό. Γιατί όταν υποθέσεις που αγγίζουν τη διαφάνεια, τη λειτουργία των θεσμών και τα δικαιώματα των πολιτών επανέρχονται με τέτοια συχνότητα, τότε το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει κρίση εμπιστοσύνης, αλλά πόσο βαθιά είναι αυτή.
Η κοινωνία δεν ζητά απλώς εξηγήσεις. Ζητά ξεκάθαρες πράξεις, λογοδοσία και, κυρίως, την αίσθηση ότι η εξουσία δεν λειτουργεί σε ένα κλειστό σύστημα προστασίας, αλλά υπόκειται σε πραγματικό έλεγχο. Γιατί η αντοχή μιας δημοκρατίας δεν κρίνεται από το πόσα σκάνδαλα αντέχει, αλλά από το πώς τα αντιμετωπίζει. Η πολιτική ζωή της χώρας μοιάζει να διολισθαίνει ολοένα και περισσότερο σε ένα τοπίο φθοράς και απαξίωσης.
Η ένταση, η καχυποψία και η συνεχής αμφισβήτηση έχουν γίνει σχεδόν μόνιμα χαρακτηριστικά, δημιουργώντας ένα κλίμα που απομακρύνει τον πολίτη από τη συμμετοχή και την εμπιστοσύνη. Δεν είναι μόνο οι υποθέσεις που κατά καιρούς έρχονται στο φως· είναι κυρίως η αίσθηση ότι τίποτα δεν αλλάζει ουσιαστικά. Ότι η λογοδοσία παραμένει ζητούμενο, ότι οι ευθύνες σπάνια προσωποποιούνται και ότι το πολιτικό σύστημα ανακυκλώνει τα ίδια λάθη, τις ίδιες πρακτικές, τις ίδιες δικαιολογίες. Μια εξεταστική επιτροπή, από τη φύση της, είναι πολιτικό όργανο.
Και όταν η κοινοβουλευτική πλειοψηφία ανήκει στην εκάστοτε κυβέρνηση, το αποτέλεσμα συχνά καθορίζεται όχι μόνο από τα στοιχεία, αλλά και από τους συσχετισμούς δύναμης. Αυτό είναι μια διαχρονική παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα γίνει εξεταστική. Είναι αν μπορεί να λειτουργήσει πειστικά. Αν μπορεί να ξεπεράσει την καχυποψία ότι το πόρισμα θα είναι προδιαγεγραμμένο.
Και εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της δυσπιστίας που εκφράζουν οι πολίτες: όταν οι ελεγχόμενοι και οι ελέγχοντες ανήκουν στον ίδιο πολιτικό χώρο, η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται. Η φράση «θα βάλουμε το μαχαίρι στο κόκαλο» έχει ειπωθεί πολλές φορές στο παρελθόν — και γι’ αυτό ακριβώς έχει χάσει το βάρος της. Για να αποκτήσει ξανά νόημα, δεν αρκούν οι δηλώσεις.
Χρειάζονται πράξεις που να πείθουν ότι ο έλεγχος είναι πραγματικός, ανεξάρτητος και δεν σταματά εκεί που αρχίζει το πολιτικό κόστος. Αν αυτό δεν συμβεί, τότε το αποτέλεσμα δεν θα είναι απλώς «τίποτα». Θα είναι κάτι χειρότερο: η περαιτέρω διάβρωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο να αποκατασταθεί.
επιστροφή